استارتاپها معمولاً با انگیزه بالا، تیمهای کوچک و منابع محدود شروع به کار میکنند و تمرکز اصلی آنها روی توسعه محصول و جذب بازار است. در این مسیر، بسیاری از بنیانگذاران توجه کافی به قوانین کار و تأمین اجتماعی ندارند و تصور میکنند به دلیل نوپا بودن کسبوکار، از برخی تعهدات قانونی معاف هستند. این تصور اشتباه میتواند زمینهساز شکایت کارگر و بروز مشکلات حقوقی جدی شود که حتی حیات استارتاپ را تهدید میکند.
در واقع، از لحظهای که فردی در قبال دریافت مزد برای شما کار میکند، مشمول قانون کار و مقررات تأمین اجتماعی میشود؛ فرقی ندارد استارتاپ باشید یا شرکت بزرگ. ناآگاهی از این قوانین باعث میشود بسیاری از استارتاپها در هیئتهای تشخیص و حل اختلاف اداره کار محکوم شوند. در این مقاله بهصورت کامل بررسی میکنیم که استارتاپها چه تعهداتی دارند و چگونه میتوانند از شکایت کارگر جلوگیری کنند. با تارازثبت همراه باشید.
آیا استارتاپها مشمول قانون کار هستند؟
یکی از سؤالات پرتکرار این است که آیا استارتاپها هم مشمول قانون کار میشوند یا خیر. پاسخ کاملاً روشن است: بله. قانون کار هیچ تفاوتی بین استارتاپ، شرکت نوپا یا بنگاه بزرگ قائل نشده است. هر رابطهای که در آن کارگر در قبال دریافت حقالسعی برای کارفرما کار میکند، مشمول قانون کار خواهد بود.
حتی اگر قرارداد مکتوبی هم وجود نداشته باشد، در صورت اثبات رابطه کاری، استارتاپ بهعنوان کارفرما شناخته میشود. بنابراین تصور همکاری دوستانه، کار آزمایشی یا شراکت صوری نمیتواند مانع از اعمال قانون کار شود و در صورت شکایت، مراجع حل اختلاف به نفع کارگر رأی خواهند داد.
مهمترین دلایل شکایت کارگر از استارتاپها
بخش زیادی از شکایتهای کارگری علیه استارتاپها به دلیل بیتوجهی به اصول اولیه قانون کار رخ میدهد. نداشتن قرارداد کار، پرداخت نکردن حق بیمه، تأخیر در پرداخت حقوق و عدم رعایت حداقل دستمزد از مهمترین دلایل این شکایتها هستند. بسیاری از استارتاپها به دلیل کمبود نقدینگی، پرداخت حقوق یا بیمه را به تعویق میاندازند که این موضوع ریسک حقوقی بالایی دارد.
از دیگر دلایل شکایت میتوان به اخراج غیرقانونی، عدم پرداخت سنوات و عیدی، و مشخص نبودن ساعات کاری اشاره کرد. این موارد در ظاهر ساده به نظر میرسند، اما در مراجع قانونی به ضرر کارفرما تمام میشوند و هزینههای سنگینی ایجاد میکنند.
نقش قرارداد کار در جلوگیری از شکایت
داشتن قرارداد کار شفاف و اصولی یکی از مهمترین ابزارهای پیشگیری از شکایت کارگر است. قرارداد کار باید شامل مواردی مانند نوع قرارداد (موقت یا دائم)، میزان حقوق، ساعات کاری، شرح وظایف، مرخصیها و شرایط فسخ باشد. بسیاری از استارتاپها از قراردادهای ناقص یا دانلودی استفاده میکنند که در زمان اختلاف کارایی لازم را ندارند.
قرارداد کار اگر بهدرستی تنظیم شده باشد، میتواند حدود تعهدات طرفین را مشخص کند و از سوءتفاهمهای بعدی جلوگیری نماید. البته حتی بهترین قرارداد هم نمیتواند برخلاف قانون کار تنظیم شود، بنابراین مشورت حقوقی در تنظیم قرارداد اهمیت زیادی دارد.
بیمه تأمین اجتماعی؛ خط قرمز قانون
یکی از مهمترین تکالیف کارفرما، بیمه کردن کارگران نزد سازمان تأمین اجتماعی است. عدم پرداخت حق بیمه یا تأخیر در آن، یکی از رایجترین دلایل محکومیت کارفرمایان در دعاوی کارگری است. حتی اگر کارگر بهصورت پارهوقت یا دورکاری فعالیت کند، در بسیاری از موارد مشمول بیمه خواهد بود.
استارتاپها باید بدانند که توافق شفاهی با کارگر برای عدم بیمه، از نظر قانونی ارزشی ندارد. در صورت شکایت، کارفرما موظف به پرداخت حق بیمه معوقه بههمراه جریمه خواهد شد که میتواند فشار مالی شدیدی ایجاد کند.
تفاوت قرارداد کار و قرارداد همکاری در استارتاپها
بسیاری از استارتاپها برای فرار از تعهدات قانون کار، از قرارداد همکاری یا پیمانکاری استفاده میکنند. اما اگر ماهیت رابطه کاری باشد، عنوان قرارداد اهمیتی ندارد. مراجع حل اختلاف به «واقعیت رابطه» توجه میکنند، نه نام قرارداد.
اگر شخصی تحت نظارت شما کار میکند، ساعات کاری مشخص دارد و دستمزد ثابت میگیرد، احتمالاً کارگر محسوب میشود. استفاده نادرست از قرارداد همکاری میتواند باعث محکومیت سنگین کارفرما شود. بنابراین تشخیص درست نوع قرارداد اهمیت زیادی دارد.
چطور از شکایت کارگر جلوگیری کنیم؟
برای جلوگیری از شکایت کارگر، استارتاپها باید از همان ابتدا ساختار حقوقی خود را جدی بگیرند. تنظیم قرارداد کار استاندارد، پرداخت منظم حقوق، بیمه کردن کارکنان و رعایت حداقلهای قانونی از مهمترین اقدامات پیشگیرانه هستند. همچنین مستندسازی تمامی پرداختها و توافقات میتواند در صورت بروز اختلاف بسیار کمککننده باشد.
ایجاد شفافیت در رابطه کاری و برقراری ارتباط صحیح با کارکنان نیز نقش مهمی در کاهش تنشها دارد. بسیاری از شکایتها نه به دلیل سوءنیت، بلکه به دلیل سوءتفاهم و بینظمی ایجاد میشوند.
نقش مشاوره حقوقی در مدیریت منابع انسانی استارتاپها
استفاده از مشاوره حقوقی تخصصی در حوزه قانون کار و تأمین اجتماعی میتواند از بروز بسیاری از مشکلات جلوگیری کند. مشاور حقوقی به استارتاپ کمک میکند تا قراردادها را بهدرستی تنظیم کرده و ساختار منابع انسانی خود را مطابق قانون سامان دهد.
هزینه مشاوره حقوقی در مقایسه با هزینههای ناشی از شکایت کارگری بسیار ناچیز است. بسیاری از استارتاپهای موفق از همان ابتدا با مشاوران حقوقی همکاری میکنند تا ریسکهای قانونی خود را به حداقل برسانند.
قوانین کار و تأمین اجتماعی برای استارتاپها همانند سایر کسبوکارها لازمالاجراست و عدم رعایت آنها میتواند منجر به شکایت کارگر و جرایم سنگین شود. تنظیم قرارداد کار اصولی، پرداخت منظم حقوق، بیمه کارکنان و دریافت مشاوره حقوقی از مهمترین راهکارهای پیشگیری از این مشکلات است. با رعایت این اصول، استارتاپها میتوانند با خیال آسودهتری روی رشد و توسعه کسبوکار خود تمرکز کنند.